Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile Takip (Örnek No -10)

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip, İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen özel takip yollarından biridir. Bu takip yolu; bono, poliçe ve çek gibi kambiyo senetlerinden doğan alacakların daha hızlı şekilde tahsil edilmesini amaçlamaktadır. İİK m. 167 ve devamı hükümleri kapsamında düzenlenen bu sistem, genel haciz yolundan farklı olarak alacaklı lehine bazı usulî avantajlar içermektedir.

Özellikle itiraz sürelerinin kısa olması, itirazın takibi kendiliğinden durdurmaması ve icra müdürünün takip talebi üzerinde ön inceleme yapması, kambiyo senetlerine özgü haciz yolunun temel özellikleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle kambiyo takibi, hem alacaklı hem de borçlu bakımından teknik şekilde yürütülmesi gereken bir icra prosedürüdür.

Bono, Poliçe ve Çek Ayrımı

Kambiyo senetleri Türk Ticaret Kanunu’nda sınırlı olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda kambiyo senetleri; bono, poliçe ve çektir. Her ne kadar uygulamada bu kavramlar çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da, hukuki nitelikleri ve işlevleri bakımından önemli farklılıklar bulunmaktadır.

Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli kayıtsız ve şartsız şekilde ödeme vaadini içeren kambiyo senedidir. Bonoda temel ilişki düzenleyen ile lehtar arasındadır. Bononun geçerli bir kambiyo senedi sayılabilmesi için TTK m. 776’da düzenlenen zorunlu unsurları taşıması gerekir. Bonoda yer alması gereken unsurlar hakkında detaylı bilgi edinmek için “Senette Bulunması Gereken Unsurlar” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Özellikle senet metninde bono veya emre yazılı senet ibaresinin bulunması, kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi, belirli bir bedel, düzenleme tarihi ve düzenleyenin imzası uygulamada doğrudan sonuca etki eder.

Poliçe ise düzenleyenin, muhataba belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödemesi yönünde verdiği havale niteliğindeki kambiyo senedidir. Poliçede düzenleyen, muhatap ve lehtar olmak üzere üçlü bir ilişki bulunmaktadır. Poliçenin zorunlu unsurları TTK m. 671’de düzenlenmiştir. Ancak kambiyo senetlerinden olan poliçe uygulamada pek sık görülen bir tür değildir.

Çek de kambiyo senedi niteliğindedir; ancak bono ve poliçeden farklı olarak esasen bir ödeme aracıdır. Çekte muhatap banka olmak zorundadır ve çek kural olarak görüldüğünde ödenir. Bu nedenle çekte vade bulunmaz. Çeke ilişkin zorunlu unsurlar TTK m. 780’de düzenlenmiştir.

Çek bakımından takip yapılmadan önce çekin süresinde ibraz edilip edilmediği, ibraz şerhi, karşılıksız işlemine ilişkin kayıtlar ve başvuru hakkının korunup korunmadığı ayrıca incelenmelidir. Çek, bono ve poliçeden farklı olarak vade içermeyen, görüldüğünde ödenmesi gereken bir kambiyo senedidir. Bu nedenle çekten kaynaklanan takiplerde ibraz süresi ve bankaya ibraz işlemi ayrıca önem taşır.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlatılabilmesi için takip dayanağı belgenin bono, poliçe veya çek niteliğinde olması ve ilgili senet türü bakımından kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşıması gerekir.

Kambiyo Senetlerinin Hukuki Niteliği

İİK m. 167 uyarınca alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlatabilir. Ancak bu takip yoluna başvurulabilmesi için takip dayanağı belgenin gerçekten kambiyo senedi niteliği taşıması zorunludur.

Bu nedenle her imzalı belge kambiyo takibine konu edilemez. Adi yazılı belgeler, alacak ikrarları, sözleşmeler veya taahhütnameler kural olarak kambiyo senedi sayılmaz. Takip dayanağı belgenin ilgili kambiyo senedi bakımından Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen şekil şartlarını taşıması gerekir. Zorunlu unsurlardan birinin eksik olması halinde belge kambiyo vasfını kaybedebilir.

Kambiyo senetlerinin şekle sıkı sıkıya bağlı olması, uygulamada özellikle imza, vade, düzenleme tarihi ve senet metni bakımından çeşitli uyuşmazlıklara neden olmaktadır.

İcra Müdürünün İnceleme Yetkisi

Kambiyo senetlerine özgü takipte icra müdürü yalnızca şekli bir kayıt işlemi yapmaz. İİK m. 168 kapsamında icra müdürü, takip dayanağı belgenin kambiyo senedi niteliğinde olup olmadığını, alacaklının bu takip yoluna başvurma hakkının bulunup bulunmadığını ve senedin vadesinin gelip gelmediğini incelemekle yükümlüdür.

Bu nedenle kambiyo vasfı taşımayan bir belgeye dayanılarak başlatılan takipler şikâyet yoluyla iptal edilebilir. Özellikle senedin zorunlu unsurlarındaki eksiklikler, takip hakkının bulunmaması veya vadesi gelmemiş senetlere dayanılarak takip yapılması uygulamada sık karşılaşılan uyuşmazlıklar arasında yer almaktadır.

Genel Haciz Yolundan Farkları

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip, genel haciz yolundan tamamen kopuk değildir. Takibin kesinleşmesinden sonraki haciz ve satış aşamalarında genel haciz yoluna ilişkin hükümler uygulanmaktadır. Ancak ödeme emri, itiraz ve takip prosedürü bakımından önemli farklılıklar bulunmaktadır.

Kambiyo takibinde itiraz süresi genel haciz yolundan farklı olarak beş gündür. Ayrıca itiraz icra dairesine değil doğrudan icra mahkemesine yapılır. Bunun yanında kambiyo takibinde yapılan itiraz, satış işlemleri dışında takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle borçlu süresinde itiraz etmiş olsa bile haciz işlemleri devam edebilir.

Bir diğer önemli fark ise icra müdürünün kambiyo vasfını re’sen incelemekle yükümlü olmasıdır. Ayrıca takip talebiyle birlikte senedin aslının dosyaya sunulması gerekir.

Borçlu Örnek 10 Ödeme Emri Alırsa Ne Yapmalıdır?

Borçlu, kambiyo senetlerine özgü ödeme emrini aldıktan sonra öncelikle ödeme emrinin tebliğ tarihini, takip dayanağı senedi, senetteki imzayı, alacak miktarını, faiz talebini, takip yetkisini ve senedin kambiyo vasfını incelemelidir. Çünkü kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet süreleri genel haciz yoluna göre daha kısadır.

Ödeme emrine karşı imzaya itiraz, borca itiraz, yetki itirazı, zamanaşımı def’i veya senedin kambiyo vasfına ilişkin şikâyet sebepleri varsa bu hususlar beş günlük süre içinde icra mahkemesine taşınmalıdır. Kambiyo takibinde icra dairesine yapılan genel nitelikteki itiraz yeterli değildir. Başvurunun doğru mercie, doğru süre içinde ve doğru hukuki sebebe dayanılarak yapılması gerekir.

Kambiyo takibinde yapılan itiraz, satış işlemleri dışında takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle borçlu süresinde itiraz etmiş olsa dahi haciz işlemleriyle karşılaşabilir. Bu husus, ödeme emri tebliğinden sonra sürecin hızlı ve dikkatli şekilde değerlendirilmesini zorunlu kılar.

Takip Talebi ve Senedin Aslı

Kambiyo senetlerine özgü takipte takip talebi genel haciz yolundaki takip talebine benzer şekilde hazırlanır. Ancak İİK m. 167 gereği takip talebinde ayrıca senedin türü, tarihi ve numarasının da gösterilmesi gerekir.

Bunun yanında takip talebine senedin aslının eklenmesi zorunludur. Kanun, senedin aslının ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğinin icra dosyasına sunulmasını aramaktadır. Kural olarak fotokopi belge ile kambiyo takibi yapılamaz.

Bununla birlikte uygulamada bazı istisnai durumlarla karşılaşılabilmektedir. Özellikle senedin ceza soruşturması kapsamında savcılık dosyasında bulunması gibi durumlarda, onaylı örnekler üzerinden takip yapılabilir. Ancak bu durum istisnai niteliktedir.

Alacaklı Kambiyo Takibi Başlatırken Nelere Dikkat Etmelidir?

Alacaklı, kambiyo takibi başlatmadan önce takip dayanağı belgenin bono, poliçe veya çek niteliğini taşıyıp taşımadığını incelemelidir. Senedin zorunlu unsurlarının eksik olması, vadesinin gelmemiş bulunması, takip hakkının mevcut olmaması veya zamanaşımı süresinin dolmuş olması halinde kambiyo takibi şikâyet ya da itiraz üzerine hukuki sorunlarla karşılaşabilir.

Takip talebinde senedin türü, düzenleme tarihi, vade tarihi, bedeli, borçluları ve alacaklı bilgileri doğru gösterilmelidir. Ayrıca İİK m. 167 gereği senedin aslının ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğinin icra dosyasına sunulması gerekir. Kural olarak fotokopi belgeye dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlatılamaz.

Alacaklı bakımından takip yolunun doğru seçilmesi de önemlidir. Kambiyo vasfı bulunmayan bir belgeye dayanılarak kambiyo takibi yapılması, takibin iptaline veya sürecin uzamasına neden olabilir. Bu nedenle takip başlatılmadan önce senedin şekli unsurları ve alacağın takip edilebilirliği birlikte değerlendirilmelidir.

Ödeme Emri ve Süreler

İcra müdürü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra borçluya kambiyo senetlerine mahsus ödeme emri gönderir. İİK m. 168 uyarınca ödeme emrinde borcun on gün içerisinde ödenmesi, beş gün içerisinde itiraz edilmesi ve imzaya itiraz varsa bunun açık şekilde belirtilmesi gerektiği ihtar edilir. Kanun ayrıca süresinde imzaya itiraz edilmemesi halinde imzanın ikrar edilmiş sayılacağını düzenlemektedir.

Bu noktada ödeme emrinin tebliğ tarihi büyük önem taşımaktadır. Özellikle usulsüz tebligat iddiaları, elektronik tebligat kayıtları ve süre hesaplamaları uygulamada birçok uyuşmazlığın merkezinde yer almaktadır.

Ödeme emrinin usulsüz tebliğ edildiği iddiası da kambiyo takiplerinde sık karşılaşılan şikâyet sebeplerindendir. Tebligatın usulsüz olması halinde borçlu, tebliğ tarihinin düzeltilmesini ve buna bağlı olarak itiraz veya şikâyet süresinin yeniden değerlendirilmesini talep edebilir. Ancak usulsüz tebligat iddiasının da öğrenme tarihi, tebligat mazbatası ve dosya kapsamı üzerinden somut şekilde ortaya konulması gerekir.

İmzaya İtiraz

İmzaya itiraz, takip dayanağı kambiyo senedindeki imzanın borçluya ait olmadığının ileri sürülmesidir. Bu itirazın açık şekilde yapılması gerekir. Aksi halde imza ikrar edilmiş sayılır.

İİK m. 170 kapsamında icra mahkemesi gerekli görürse bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Yapılan inceleme sonucunda imzaya itirazın haksız çıkması halinde borçlu hakkında takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde on oranında para cezasına hükmedilebilir. Bu nedenle imzaya itiraz, senet ve imza incelemesi yapılmadan ileri sürülmemelidir.

Borca İtiraz

Borçlu, kambiyo takibine karşı borca itiraz da ileri sürebilir. Ancak genel haciz yolu ile takipten farklı olarak burada itiraz icra müdürlüğüne değil; icra mahkemesine yapılmalıdır. Özellikle borcun ödendiği, alacağın mevcut olmadığı, zamanaşımının gerçekleştiği, senedin teminat amacıyla verildiği veya yetkisizlik bulunduğu yönündeki iddialar uygulamada sık karşılaşılan itiraz sebepleri arasında yer almaktadır.

Ancak kambiyo takibinde itiraz sebeplerinin süresinde ve açık şekilde belirtilmesi gerekir. Bazı savunmaların sonradan ileri sürülmesi mümkün olmayabilir. Bu nedenle ödeme emrine karşı verilecek itiraz dilekçesinde itiraz sebepleri açık, somut ve süresinde ileri sürülmelidir.

Teminat Senedine Dayalı Kambiyo Takibi

Kambiyo takibinde borçluların sık ileri sürdüğü savunmalardan biri, takip dayanağı senedin teminat amacıyla verildiği iddiasıdır. Teminat senedi iddiası, borca itiraz kapsamında değerlendirilebilir. Ancak bu iddianın soyut şekilde ileri sürülmesi yeterli değildir.

Senedin belirli bir sözleşmenin teminatı olarak verildiği, hangi borç ilişkisine bağlı olduğu, bedelin hangi şartlarda talep edilebileceği ve senedin kayıtsız şartsız ödeme vaadi niteliğini etkileyen bir kayıt bulunup bulunmadığı somut delillerle ortaya konulmalıdır. Bu kapsamda sözleşmeler, protokoller, ödeme belgeleri, yazışmalar ve taraf beyanları birlikte değerlendirilir.

Her teminat senedi iddiası kambiyo takibini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak senedin kayıtsız ve şartsız borç ikrarı niteliğini zedeleyen kayıtlar veya temel ilişkiye sıkı şekilde bağlı hükümler bulunuyorsa, takip dayanağı senedin kambiyo takibine elverişli olup olmadığı ayrıca incelenir.

Kambiyo Takibinde Şikâyet

Kambiyo senetlerine özgü takipte bazı hususlar şikâyet konusu yapılabilir. Özellikle senedin kambiyo vasfı taşımaması, vadenin gelmemiş olması, senet aslının dosyaya sunulmaması veya alacaklının takip hakkının bulunmaması şikâyet sebebi olabilir.

Bazı şikâyetlerin beş günlük özel süreye tabi olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle ödeme emrinin tebliğinden sonra süreç dikkatli şekilde değerlendirilmelidir.

Kambiyo Takibinde Menfi Tespit ve İstirdat Davası

Borçlu, kambiyo takibinde süresinde itiraz etmemiş veya takip kesinleşmiş olsa bile, borçlu olmadığını ileri sürüyorsa şartları varsa menfi tespit davası açabilir. Menfi tespit davası, borçlunun takip konusu borçtan sorumlu olmadığının tespiti amacıyla açılır.

Takip konusu borç ödenmişse ve borçlu ödemenin haksız takip nedeniyle yapıldığını ileri sürüyorsa istirdat davası gündeme gelebilir. Bu davada borçlu, ödediği paranın iadesini talep eder.

Menfi tespit ve istirdat davalarında takip dayanağı senedin geçerliliği, temel borç ilişkisi, ödeme belgeleri, zamanaşımı, imza, senedin teminat amacıyla verilip verilmediği ve taraflar arasındaki ticari veya adi ilişki birlikte değerlendirilir. Bu nedenle kambiyo takibinde sürenin kaçırılmış olması, her durumda borçlunun hukuki başvuru imkânlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Yetki Meselesi

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda yetki konusu ayrıca önemlidir. Genel kural gereği takip, borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde yapılabilir. Bunun yanında ödeme yeri, düzenleme yeri veya yetki sözleşmesiyle belirlenen yer de yetkili olabilir.

Yetki itirazının da beş günlük süre içerisinde icra mahkemesine yapılması gerekir. Süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dinlenmez.

Zamanaşımı

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri senedin türüne göre değişmektedir. Bono, poliçe ve çek bakımından Türk Ticaret Kanunu’nda farklı süreler öngörülmüştür.

Bono ve poliçede düzenleyen veya kabul eden borçluya karşı başvurularda kural olarak üç yıllık zamanaşımı süresi gündeme gelir. Cirantalar ve diğer başvuru borçluları bakımından daha kısa süreler uygulanabilir. Çekte de hamilin düzenleyen, cirantalar ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvuru hakları bakımından Türk Ticaret Kanunu’nda özel zamanaşımı süreleri öngörülmüştür.

Zamanaşımı incelemesi yalnızca senedin düzenleme veya vade tarihine bakılarak yapılmamalıdır. Senedin türü, borçlunun sıfatı, ibraz tarihi, protesto veya karşılıksız işlemi, takip tarihi ve zamanaşımını kesen işlemler birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip, bono, poliçe ve çekten doğan alacakların tahsili için öngörülen özel ve hızlı bir takip yoludur. Bu takip yolunda senedin kambiyo vasfı, vade durumu, alacaklının takip hakkı, senedin aslının dosyaya sunulması, ödeme emrinin tebliği ve borçlunun süresinde başvuru yapıp yapmadığı doğrudan sonuca etki eder.

Borçlu bakımından en kritik nokta, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş günlük sürenin kaçırılmamasıdır. İmzaya itiraz, borca itiraz, yetki itirazı, zamanaşımı def’i ve kambiyo vasfına yönelik şikâyetler süresinde ve doğru mercide ileri sürülmelidir. Aksi halde takip kısa sürede kesinleşebilir ve haciz işlemleriyle karşılaşılabilir.

Alacaklı bakımından ise takip dayanağı senedin zorunlu unsurları taşıması, senedin aslının dosyaya sunulması ve takip talebinin İİK m. 167 ve devamı hükümlerine uygun hazırlanması gerekir. Aksi halde kambiyo takibi şikâyet veya itiraz üzerine iptal edilebilir ya da takibin durdurulması gündeme gelebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her imzalı belge kambiyo takibine konu edilebilir mi?

Hayır. Belgenin Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen zorunlu unsurları taşıyan bir kambiyo senedi olması gerekir.

Bono ile çek aynı hukuki niteliğe mi sahiptir?

Hayır. Bono bir ödeme vaadi içerirken çek esasen ödeme aracı niteliğindedir. Çekte muhatap banka olmak zorundadır.

Fotokopi senetle kambiyo takibi yapılabilir mi?

Kural olarak yapılamaz. Takip dosyasına senedin aslının sunulması gerekir.

Kambiyo takibinde itiraz süresi kaç gündür?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gündür.

İtiraz edilmesi haciz işlemlerini durdurur mu?

Hayır. İtiraz satış dışındaki icra işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.

İmzaya itiraz edilirse ne olur?

İcra mahkemesi imza incelemesi yapar. Gerekli görülmesi halinde bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Örnek 10 ödeme emrine itiraz nereye yapılır?

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda itiraz icra dairesine değil, ödeme emrini gönderen icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır. İtiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gündür.

Kambiyo takibinde yetki itirazı takibi durdurur mu?

Yetki itirazı da beş günlük süre içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Kambiyo takibinde itiraz, satış işlemleri dışında takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle yalnızca itiraz edilmiş olması haciz işlemlerini engellemez.

Senet teminat senedi ise kambiyo takibi yapılabilir mi?

Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası borca itiraz kapsamında ileri sürülebilir. Ancak bu iddianın yazılı belge ve dosya kapsamıyla desteklenmesi gerekir. Her teminat senedi iddiası tek başına takibin iptalini sağlamaz.

Kambiyo senedinde zorunlu unsur eksikse ne olur?

Takip dayanağı belge bono, poliçe veya çek için kanunda aranan zorunlu unsurları taşımıyorsa kambiyo vasfı bulunmayabilir. Bu durumda takip şikâyet yoluyla iptal edilebilir.

Kambiyo takibi kesinleşirse ne olur?

Borçlu süresinde ve usulüne uygun şekilde itiraz veya şikâyet yoluna başvurmazsa takip kesinleşir. Bu durumda alacaklı haciz talep edebilir ve takip satış aşamasına kadar ilerleyebilir.

Kambiyo takibinde menfi tespit davası açılabilir mi?

Evet. Borçlu, takip konusu borçtan sorumlu olmadığını ileri sürüyorsa şartları varsa menfi tespit davası açabilir. Borç ödenmişse ve ödemenin haksız olduğu ileri sürülüyorsa istirdat davası gündeme gelebilir.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip ve kambiyo senetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilmektedir. Özellikle senedin kambiyo vasfı, imza incelemeleri, zamanaşımı, protesto şartları, yetki itirazları ve icra mahkemesi uygulamaları bakımından dosyanın teknik şekilde değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Kambiyo senetlerine dayalı icra takipleri ve kambiyo hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin detaylı bilgi almak için iletişim sayfamız üzerinden tarafımıza ulaşabilirsiniz.