Vasiyetnamenin İptali Davası

Vasiyetname, miras bırakanın malvarlığına ve ölümünden sonraki hukuki sonuçlara ilişkin iradesini tek taraflı olarak açıkladığı ölüme bağlı tasarruf türlerinden biridir. Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname; resmî şekilde, miras bırakanın el yazısı ile veya istisnai şartlarda sözlü olarak yapılabilir. Bu nedenle vasiyetnamenin geçerliliği yalnızca miras bırakanın ne istediğine değil, bu iradenin kanunda öngörülen şekil ve ehliyet şartlarına uygun şekilde açıklanıp açıklanmadığına bağlıdır. TMK m. 531 ve devamı vasiyetnamenin türlerini, TMK m. 557 ve devamı ise ölüme bağlı tasarrufların iptali ile tenkisini düzenlemektedir.

Vasiyetname çoğu zaman mirasçılar arasında doğrudan sonuç doğuran bir belge gibi değerlendirilir. Oysa her vasiyetname geçerli değildir. Miras bırakanın vasiyetname düzenlediği tarihte ayırt etme gücünün bulunmaması, iradesinin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu oluşması, vasiyetnamenin kanuni şekil şartlarına aykırı düzenlenmesi ya da içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması hâlinde vasiyetnamenin iptali gündeme gelir. Burada dava konusu olan husus, miras bırakanın malvarlığını kime bırakmak istediğinden önce, bu iradenin hukuken geçerli şekilde ortaya çıkıp çıkmadığıdır.

Vasiyetnamenin iptali davası, tenkis davası ile karıştırılmamalıdır. Tenkis davasında vasiyetname kural olarak geçerlidir; ancak saklı paylı mirasçıların kanundan doğan miras hakları ihlal edildiği için tasarrufun belli ölçüde azaltılması istenir. Vasiyetnamenin iptali davasında ise vasiyetnamenin tamamının veya belirli hükümlerinin geçersiz hale getirilmesi talep edilir. Bu nedenle hangi davanın açılacağı, mirasçının sadece saklı payının zedelenip zedelenmediğine değil, vasiyetnamenin kuruluşunda iptal sebebi bulunup bulunmadığına göre belirlenmelidir. Tenkis davası ile ilgili ayrıntılı değerlendirmeler için “Tenkis Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu yazıda vasiyetnamenin iptali davasının hukuki dayanağı, iptal sebepleri, dava açabilecek kişiler, hak düşürücü süreler, görevli ve yetkili mahkeme, ispat sorunları, tenkis davası ile farkları ve uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar ele alınmaktadır.

Vasiyetnamenin Hukuki Niteliği

Vasiyetname, miras bırakanın tek taraflı irade açıklamasıyla yaptığı ölüme bağlı tasarruftur. Miras bırakan vasiyetname ile belirli bir kişiye mal bırakabilir, mirasçı atayabilir, belirli yüklemeler öngörebilir, vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin edebilir veya ölümünden sonra sonuç doğuracak başka düzenlemeler yapabilir.

Vasiyetname tek taraflı bir işlem olduğu için karşı tarafın kabulüne bağlı olarak kurulmaz. Ancak bu durum, vasiyetnamenin sınırsız şekilde düzenlenebileceği anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu, hem vasiyetname yapma ehliyeti hem de vasiyetnamenin şekli bakımından özel şartlar öngörmüştür. Bu şartlara aykırılık, somut olaya göre vasiyetnamenin iptaline yol açar.

Vasiyetnamenin hukuki etkisi miras bırakanın ölümüyle ortaya çıkar. Bu nedenle vasiyetnamenin geçerliliği değerlendirilirken, miras bırakanın ölüm tarihindeki miras durumu kadar, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki ehliyet, irade ve şekil şartları da incelenir. Özellikle yaşlılık, hastalık, baskı iddiası, aile içi bağımlılık ilişkisi, noterde düzenlenen işlemin içeriği ve tanıkların durumu, iptal davasında ayrı ayrı önem taşır.

Vasiyetname Türleri

Türk Medeni Kanunu m. 531’e göre vasiyetname üç şekilde yapılabilir: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Kanunda öngörülen bu şekiller sınırlı sayıdadır. Bu şekiller dışında yapılan bir belge, adı vasiyetname olsa dahi geçerli bir vasiyetname niteliği taşımayabilir.

Resmî Vasiyetname

Resmî vasiyetname, iki tanığın katılımıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Türk Medeni Kanunu m. 532’ye göre resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş başka bir görevli olabilir. Uygulamada resmî vasiyetnameler çoğunlukla noterlikte düzenlenir.

Resmî vasiyetnamede miras bırakan iradesini resmî memura bildirir. Resmî memur bu iradeyi yazar veya yazdırır. Ardından metin miras bırakana okunmak üzere verilir ve kanunda öngörülen usul izlenerek imza ve tanık aşamaları tamamlanır. Bu işlemlerdeki şekli eksiklikler, vasiyetnamenin iptali davasına konu olabilir.

Resmî vasiyetnamenin noterlikte yapılmış olması, onun her durumda geçerli olduğu anlamına gelmez. Noterlik işlemi belgeye resmî nitelik kazandırır; fakat miras bırakanın ayırt etme gücü, irade sakatlığı iddiaları, tanıkların uygunluğu ve şekil şartlarına uyulup uyulmadığı yine yargılamada tartışılabilir.

El Yazılı Vasiyetname

El yazılı vasiyetname, miras bırakanın baştan sona kendi el yazısıyla yazdığı, tarih koyduğu ve imzaladığı vasiyetname türüdür. Bu vasiyetname türünde metnin bilgisayarda yazılması, üçüncü bir kişiye yazdırılması veya sadece imzanın miras bırakana ait olması yeterli değildir. Kanunun aradığı şekil, metnin tamamının miras bırakanın el yazısıyla düzenlenmiş olmasıdır.

El yazılı vasiyetnamede tarih unsuru da önemlidir. Tarih, miras bırakanın vasiyetname düzenleme tarihinde ehliyetinin bulunup bulunmadığını, birden fazla vasiyetname varsa hangisinin sonra düzenlendiğini ve vasiyetten dönme iradesini değerlendirmek bakımından belirleyicidir.

Bu nedenle el yazılı vasiyetnamelerde en sık karşılaşılan uyuşmazlıklar; yazının gerçekten miras bırakana ait olup olmadığı, imzanın geçerli olup olmadığı, tarih bulunup bulunmadığı, metne sonradan ekleme yapılıp yapılmadığı ve miras bırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı konularında ortaya çıkar.

Sözlü Vasiyetname

Sözlü vasiyetname, olağan bir vasiyetname türü değil, istisnai bir yoldur. Miras bırakanın yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü bir durum nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânı bulunmuyorsa sözlü vasiyetname gündeme gelir.

Sözlü vasiyetnamede miras bırakan son arzularını iki tanığa bildirir. Tanıklar bu iradeyi kanunda öngörülen şekilde belgeye geçirir veya mahkemeye başvurarak tutanağa geçirtilmesini sağlar. Türk Medeni Kanunu m. 541’e göre miras bırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânı doğar ve bu tarihten itibaren bir ay geçerse sözlü vasiyet hükümden düşer.

Bu nedenle sözlü vasiyetnameye dayanılan dosyalarda, yalnızca miras bırakanın son arzusunun ne olduğu değil, sözlü vasiyetnameye başvurmayı haklı kılan olağanüstü şartların gerçekten bulunup bulunmadığı da araştırılır.

Vasiyetnamenin İptali Davasının Hukuki Dayanağı

Vasiyetnamenin iptali davasının temel dayanağı Türk Medeni Kanunu m. 557’dir. Bu maddeye göre ölüme bağlı tasarrufun iptali şu sebeplerle istenebilir:

Tasarruf miras bırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa, tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ya da ahlaka aykırı ise veya tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa iptal davası açılır.

Bu düzenleme vasiyetnamenin iptal sebeplerini sınırlı şekilde göstermektedir. Dolayısıyla vasiyetnamenin iptali davası, mirasçıların vasiyetnameyi adaletsiz bulması veya miras bırakanın yaptığı paylaşımı benimsememesi üzerine açılan genel bir itiraz davası değildir. Davacı, TMK m. 557’de sayılan iptal sebeplerinden birine dayanmalı ve bu sebebi usulüne uygun delillerle ortaya koymalıdır.

Tasarruf Ehliyeti Bulunmaması

Vasiyetnamenin iptali davalarında en çok ileri sürülen sebeplerden biri, miras bırakanın vasiyetname düzenlediği tarihte tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddiasıdır. Vasiyetname yapabilmek için miras bırakanın ayırt etme gücüne sahip olması ve kanunda aranan yaş şartını taşıması gerekir.

Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Türk Medeni Kanunu m. 13, ayırt etme gücünü; yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmama hali olarak tanımlar. TMK m. 15’e göre ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri, kanunda gösterilen ayrık durumlar dışında hukuki sonuç doğurmaz.

Vasiyetnamenin iptali davasında ayırt etme gücü, vasiyetnamenin düzenlendiği tarih esas alınarak değerlendirilir. Miras bırakanın ölüm tarihindeki sağlık durumu tek başına yeterli değildir. Önemli olan, vasiyetname tarihindeki zihinsel durum, hastalık geçmişi, ilaç kullanımı, nörolojik veya psikiyatrik rahatsızlıklar, hastane kayıtları, raporlar, tanık anlatımları ve işlem tarihindeki genel davranışlarıdır.

Yaşlı olmak tek başına vasiyetname yapma ehliyetini ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde ağır hasta olmak da tek başına ehliyetsizlik anlamına gelmez. Ancak ileri yaş, demans, alzheimer, ağır psikiyatrik rahatsızlık, yoğun bakım süreci, bilinç bulanıklığı, ağır ilaç kullanımı veya karar verme yeteneğini etkileyen tıbbi durumlar varsa, vasiyetnamenin düzenlendiği tarih bakımından ehliyet incelemesi yapılması gerekir.

Bu tür davalarda sağlık kayıtları, aile hekimi kayıtları, hastane dosyaları, reçeteler, epikriz raporları, tanık beyanları ve gerekirse Adli Tıp Kurumu veya uzman bilirkişi incelemesi büyük önem taşır. Dosya yalnızca genel tanık beyanlarıyla değil, tıbbi ve hukuki veriler birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.

Yanılma, Aldatma, Korkutma veya Zorlama

Türk Medeni Kanunu m. 557’ye göre vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması da iptal sebebidir. Bu durumda miras bırakan şeklen vasiyetname düzenlemiş olsa bile, iradesi sağlıklı biçimde oluşmamıştır.

Yanılma, miras bırakanın vasiyetname yaparken gerçeğe aykırı bir kanaatle hareket etmesidir. Örneğin miras bırakanın bir mirasçısının kendisine ağır şekilde kötü davrandığını sanarak onu dışlaması, ancak bu kanaatin gerçek dışı bilgilendirmeden kaynaklanması hâlinde yanılma iddiası gündeme gelebilir.

Aldatma, miras bırakanın kasıtlı şekilde yanıltılmasıdır. Bu durumda bir kişi miras bırakana gerçek dışı bilgiler vererek onu belirli bir kişi lehine vasiyetname yapmaya yönlendirmiş olabilir. Aldatmanın vasiyetname üzerindeki etkisi somut olayda ortaya konulmalıdır. Her aile içi yönlendirme veya telkin aldatma anlamına gelmez; iptal için miras bırakanın iradesini sakatlayan ciddi ve etkili bir yanıltma bulunmalıdır.

Korkutma ve zorlama ise miras bırakanın baskı altında vasiyetname düzenlemesi hâlinde gündeme gelir. Özellikle bakım ilişkisi, ekonomik bağımlılık, fiziksel veya psikolojik baskı, miras bırakanın yalnız bırakılma tehdidi, sağlık hizmetinden veya bakım desteğinden mahrum bırakılacağı endişesi gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu başlık altında önemli olan, miras bırakanın vasiyetnameyi özgür iradesiyle yapıp yapmadığıdır. Miras bırakanın bir kişiye yakınlık duyması, ona minnet hissetmesi veya onunla daha güçlü ilişki kurması tek başına iptal sebebi değildir. İptal için iradeyi sakatlayan hukuki yoğunlukta bir yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama bulunmalıdır.

Hukuka veya Ahlaka Aykırılık

Vasiyetnamenin içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ya da ahlaka aykırı ise iptal davası açılabilir. Bu durumda sorun, vasiyetnamenin şekli ya da miras bırakanın ehliyeti değil, vasiyetnamenin içeriğidir.

Örneğin miras bırakanın bir kişiye kazandırma yaparken hukuka aykırı bir davranışı şart koşması, kişilik haklarını ihlal eden bir yükleme öngörmesi veya ahlaka aykırı bir koşula bağlaması hâlinde iptal sebebi gündeme gelir. Burada değerlendirme yapılırken vasiyetnamenin tamamı değil, hukuka veya ahlaka aykırı hükmün tasarrufun geneli üzerindeki etkisi dikkate alınır.

Her rahatsız edici veya mirasçılar açısından kabul edilemez görülen düzenleme hukuka veya ahlaka aykırı sayılmaz. Miras bırakan, saklı pay kurallarına aykırı olmamak ve kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla malvarlığı üzerinde tasarruf edebilir. Bu nedenle ahlaka aykırılık iddiası soyut bir memnuniyetsizlik olarak değil, somut hukuki aykırılık olarak ileri sürülmelidir.

Şekil Eksikliği

Vasiyetnamenin iptali davalarında en teknik başlıklardan biri şekil eksikliğidir. Türk Medeni Kanunu vasiyetname türleri için belirli şekil şartları öngörmüştür. Bu şartlara uyulmaması hâlinde vasiyetnamenin iptali istenebilir.

Resmî vasiyetnamede resmî memurun yetkisi, tanıkların katılımı, miras bırakanın beyanı, okuma ve imza süreçleri önem taşır. Tanıkların kanunda aranan nitelikleri taşımaması, miras bırakanın iradesinin usulüne uygun şekilde alınmaması veya düzenleme sürecinde kanuni prosedürün izlenmemesi iptal sebebi oluşturabilir.

El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının miras bırakanın el yazısıyla yazılması, tarihin bulunması ve imzanın miras bırakana ait olması gerekir. Bilgisayar çıktısı üzerine imza atılması, üçüncü kişinin yazdığı metnin imzalanması veya metne sonradan ekleme yapılması gibi durumlar şekil tartışmasına yol açar.

Sözlü vasiyetnamede ise olağanüstü şartların varlığı ve tanıkların kanunda öngörülen usule uygun hareket edip etmediği incelenir. Sözlü vasiyetname istisnai bir yöntem olduğu için, bu yola başvurmayı haklı kılan şartların bulunmadığı hâllerde geçerlilik sorunu doğar.

Şekil şartları miras hukukunda basit formaliteler değildir. Vasiyetname, miras bırakanın ölümünden sonra sonuç doğurduğu ve artık miras bırakanın iradesini açıklama imkânı bulunmadığı için, kanun şekil şartlarını sıkı şekilde düzenlemiştir.

Vasiyetnamenin İptali Davasını Kimler Açabilir?

Türk Medeni Kanunu m. 558’e göre iptal davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. Bu nedenle davacı olabilmek için vasiyetnamenin iptalinde hukuki menfaat bulunmalıdır.

Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar ve vasiyetnamenin iptali hâlinde miras payı veya hukuki durumu etkilenecek kişiler dava açabilir. Ayrıca vasiyet alacaklısı da, başka bir ölüme bağlı tasarrufun iptal edilmesinde menfaati varsa dava hakkına sahip olabilir.

Dava hakkı, vasiyetnameden rahatsız olan herkese tanınmış değildir. Davacı, vasiyetnamenin iptali hâlinde miras hukuku bakımından somut bir menfaat elde edeceğini veya mevcut hakkının korunacağını ortaya koymalıdır.

Davalı Taraf

Vasiyetnamenin iptali davasında davalı, iptali istenen vasiyetnameden yararlanan kişidir. Vasiyetname ile lehine kazandırma yapılan mirasçı, atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı veya diğer ilgililer davalı olarak gösterilir.

Davalı tarafın doğru belirlenmesi önemlidir. Çünkü iptal kararı, dava dışı bırakılan kişilerin haklarını doğrudan etkileyebilecekse taraf teşkili sorunu ortaya çıkar. Özellikle birden fazla kişiye kazandırma yapılan vasiyetnamelerde, hangi hükmün iptalinin istendiği ve bu iptalden kimlerin etkileneceği dava dilekçesinde açık şekilde belirtilmelidir.

Vasiyetnamenin Tamamının veya Bir Kısmının İptali

Türk Medeni Kanunu m. 558’e göre iptal davası, ölüme bağlı tasarrufun tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabilir. Bu düzenleme, vasiyetnamedeki her sakatlığın mutlaka tüm vasiyetnameyi geçersiz hale getirmeyeceğini gösterir.

Eğer iptal sebebi vasiyetnamenin tamamını etkiliyorsa, vasiyetnamenin tamamının iptali istenir. Örneğin miras bırakanın vasiyetname düzenlediği tarihte ayırt etme gücü bulunmuyorsa, bu durum kural olarak vasiyetnamenin tamamını etkiler.

Buna karşılık iptal sebebi yalnızca belirli bir kazandırmaya veya belirli bir hükme ilişkinse, sadece o kısmın iptali gündeme gelir. Özellikle vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan kişi veya onun yakınları lehine kazandırma yapılmışsa, TMK m. 558 gereğince tasarrufun tamamı değil, yalnızca bu kazandırmalar iptal edilir.

Bu nedenle dava dilekçesinde talep sonucu dikkatli kurulmalıdır. Vasiyetnamenin tamamının iptali mi, yoksa belirli maddelerinin iptali mi istendiği açıkça yazılmalıdır. Yanlış veya eksik talep, davanın kapsamını daraltabilir ve yargılama sonunda istenen hukuki sonucu engelleyebilir.

Vasiyetnamenin İptali Davasında Süre

Vasiyetnamenin iptali davasında süreler Türk Medeni Kanunu m. 559’da düzenlenmiştir. Buna göre iptal davası açma hakkı; davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

Bunun yanında kanun azami süreler de öngörmüştür. Vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Hak düşürücü süre, mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Bu nedenle vasiyetnamenin iptali davasında yalnızca iptal sebebinin varlığı değil, davanın süresinde açılıp açılmadığı da davanın kaderini belirler.

TMK m. 559’un son cümlesine göre hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Bu düzenleme, dava açma süresi geçmiş olsa bile, belirli durumlarda kişinin kendisine yöneltilen talebe karşı vasiyetnamedeki hükümsüzlüğü savunma olarak ileri sürebileceği anlamına gelir. Ancak dava hakkı ile def’i imkânı birbirinden ayrıdır. Bu ayrım somut olayda dikkatle değerlendirilmelidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Vasiyetnamenin iptali davasında görevli mahkeme, genel görev kuralı gereğince asliye hukuk mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2’ye göre malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Yetki bakımından ise HMK m. 11 uygulanır. Bu maddeye göre ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Dolayısıyla vasiyetnamenin iptali davası, miras bırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.

Kesin yetki nedeniyle taraflar başka bir mahkemeyi yetkili hale getiremez. Mahkeme de yetki konusunu yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alır. Bu nedenle dava açılmadan önce miras bırakanın son yerleşim yerinin doğru tespit edilmesi gerekir.

Vasiyetnamenin Açılması ile İptal Davası Arasındaki İlişki

Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılması, vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez. Vasiyetnamenin açılması işlemi, vasiyetnamenin ilgililere bildirilmesini ve miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufunun ortaya çıkarılmasını sağlayan ayrı bir süreçtir.

Vasiyetnamenin iptali ise çekişmeli yargı kapsamında açılan ayrı bir davadır. Sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnameyi açması, mirasçıların iptal davası açma hakkını ortadan kaldırmaz. İptal sebepleri varsa, ilgililer süresi içinde asliye hukuk mahkemesinde vasiyetnamenin iptali davası açabilir.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Mirasçılar bazen vasiyetnamenin açılması dosyasında itiraz ederek sonuca ulaşabileceklerini düşünür. Oysa vasiyetnamenin geçersizliği iddiası, şartları varsa ayrıca iptal davası konusu yapılmalıdır.

Vasiyetnamenin İptali ile Tenkis Davası Arasındaki Fark

Vasiyetnamenin iptali davası ile tenkis davası aynı amaca hizmet etmez. Vasiyetnamenin iptali davasında, vasiyetnamenin geçerliliğini ortadan kaldıran bir sakatlık ileri sürülür. Tenkis davasında ise vasiyetname geçerlidir; ancak saklı paylı mirasçının saklı payı ihlal edilmiştir.

Örneğin miras bırakan ayırt etme gücü bulunmadığı bir tarihte vasiyetname düzenlemişse, mesele vasiyetnamenin iptalidir. Buna karşılık miras bırakan geçerli bir vasiyetname ile malvarlığının tasarruf edilebilir kısmını aşacak şekilde bir kişiye kazandırmada bulunmuşsa, mesele tenkistir.

Bu iki dava bazı dosyalarda birlikte veya terditli şekilde ileri sürülebilir. Ancak talep sonucu ve hukuki sebep doğru kurulmalıdır. Öncelikle vasiyetnamenin iptali, bunun kabul edilmemesi hâlinde tenkis talep edilecekse, dilekçe bu stratejiye uygun hazırlanmalıdır.

Tenkis davası, saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım hakkında ayrıntılı bilgi için “Tenkis Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetnamenin İptali ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark

Muris muvazaası, miras bırakanın sağlığında yaptığı görünürdeki işlemlerle mirasçılarından mal kaçırması hâlinde gündeme gelir. En sık karşılaşılan örnek, gerçekte bağış olan bir taşınmaz devrinin tapuda satış gibi gösterilmesidir.

Vasiyetname ise miras bırakanın ölümünden sonra sonuç doğuran ölüme bağlı tasarruftur. Bu nedenle vasiyetnamenin iptali davası ile muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası farklı hukuki temellere dayanır.

Eğer uyuşmazlık miras bırakanın sağlığında yaptığı tapu devrine ilişkinse, muris muvazaası hükümleri tartışılır. Eğer uyuşmazlık miras bırakanın vasiyetname ile yaptığı ölüme bağlı tasarrufa ilişkinse, vasiyetnamenin iptali veya tenkis davası gündeme gelir.

Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirlerin hukuki niteliği hakkında ayrıntılı değerlendirme için “Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetnamenin İptali Davasında İspat

Vasiyetnamenin iptali davasında ispat yükü kural olarak iptal sebebine dayanan davacıdadır. Türk Medeni Kanunu m. 6’ya göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.

Ehliyetsizlik iddiasında, miras bırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücüne sahip olmadığı ortaya konulmalıdır. Bu kapsamda sağlık kayıtları, hastane dosyaları, tanı ve tedavi belgeleri, reçeteler, bakım kayıtları, tanık beyanları ve uzman incelemeleri kullanılabilir.

İrade sakatlığı iddiasında, miras bırakanın yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında vasiyetname düzenlediği ispatlanmalıdır. Burada aile içi ilişkiler, miras bırakanın kiminle yaşadığı, bakım ve bağımlılık durumu, vasiyetnameden önce ve sonra yaşanan olaylar, taraflar arasındaki iletişim ve tanık anlatımları önem taşır.

Şekil eksikliği iddiasında ise vasiyetnamenin türüne göre kanuni şartların yerine getirilip getirilmediği incelenir. El yazılı vasiyetnamelerde grafolojik inceleme, resmî vasiyetnamelerde noterlik evrakı ve tanıkların durumu, sözlü vasiyetnamelerde olağanüstü şartların varlığı ve tutanak süreci belirleyici olabilir.

İspat stratejisi yalnızca “miras bırakan hasta idi” veya “baskı altındaydı” gibi genel ifadeler üzerine kurulamaz. Dava, vasiyetname tarihine odaklanan somut delillerle hazırlanmalıdır.

Sağlık Raporunun Önemi

Resmî vasiyetname düzenlenirken alınan sağlık raporu, miras bırakanın ehliyeti konusunda önemli bir delildir. Ancak sağlık raporu tek başına her durumda kesin sonuç doğurmaz. Raporun tarihi, kapsamı, hangi uzmanlık alanından alındığı, muayenenin içeriği ve miras bırakanın o tarihteki genel sağlık durumu ayrıca değerlendirilir.

Bazı durumlarda işlem tarihinde alınmış bir rapor bulunmasına rağmen, dosyadaki diğer tıbbi belgeler miras bırakanın karar verme yeteneği konusunda ciddi şüphe oluşturabilir. Tersine, rapor bulunmaması da vasiyetnamenin mutlaka geçersiz olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, vasiyetname tarihinde miras bırakanın ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığının tüm delillerle birlikte değerlendirilmesidir.

Bu nedenle özellikle yaşlılık, demans, Alzheimer, ağır nörolojik hastalık veya psikiyatrik tanı bulunan dosyalarda, sağlık kayıtları eksiksiz toplanmalı ve değerlendirme vasiyetname tarihine göre yapılmalıdır.

Birden Fazla Vasiyetname Bulunması

Miras bırakan birden fazla vasiyetname düzenlemiş olabilir. Türk Medeni Kanunu m. 542’ye göre miras bırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapıp önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir. TMK m. 544’e göre miras bırakan önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, sonraki vasiyetname kuşkuya yer bırakmayacak şekilde önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça onun yerini alır.

Bu nedenle birden fazla vasiyetname varsa, öncelikle vasiyetnamelerin tarihleri, içerikleri ve birbirleriyle bağdaşıp bağdaşmadıkları incelenir. Sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi tamamen ortadan kaldırmış olabilir. Bazı durumlarda ise sonraki vasiyetname, önceki vasiyetnamenin yalnızca belirli hükümlerini değiştirmiş veya tamamlamış olabilir.

Bu değerlendirme yapılmadan doğrudan iptal davası açılması eksik stratejiye yol açar. Önce hangi vasiyetnamenin yürürlükte olduğu, hangi hükümlerin çeliştiği ve miras bırakanın sonraki iradesinin ne olduğu belirlenmelidir.

Vasiyetnamenin İptalinin Sonuçları

Vasiyetnamenin iptaline karar verilirse, iptal edilen vasiyetname veya iptal edilen hüküm miras paylaşımında dikkate alınmaz. Vasiyetnamenin tamamı iptal edilmişse, miras paylaşımı yasal mirasçılık hükümlerine veya varsa geçerli diğer ölüme bağlı tasarruflara göre yapılır.

Kısmi iptal hâlinde ise yalnızca iptal edilen hüküm sonuç doğurmaz. Vasiyetnamenin diğer hükümleri geçerliliğini koruyabilir. Bu nedenle mahkeme kararının kapsamı, miras paylaşımı ve tapu işlemleri bakımından doğrudan önem taşır.

Vasiyetnameyle taşınmaz bırakılmışsa, iptal kararı tapu işlemleri üzerinde de sonuç doğurabilir. Ancak dava konusu, talep sonucu ve taraf teşkili doğru kurulmalıdır. Taşınmazla ilgili sonuç doğuracak davalarda, mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, vasiyetname dosyası ve tereke bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.

Vasiyetnamenin İptali Davasında Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vasiyetnamenin iptali davasında ilk yapılması gereken işlem, vasiyetnamenin türünü ve düzenlenme tarihini netleştirmektir. Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname bakımından aranacak şartlar farklıdır. Bu ayrım yapılmadan dava sebebi sağlıklı belirlenemez.

İkinci olarak iptal sebebi somutlaştırılmalıdır. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği veya hukuka aykırılık iddiaları birbirinden farklı deliller gerektirir. Dava dilekçesinde yalnızca tüm sebeplerin genel şekilde sayılması yeterli değildir. Hangi iptal sebebinin hangi olaylara dayandığı açıkça ortaya konulmalıdır.

Üçüncü olarak süreler dikkatle hesaplanmalıdır. Vasiyetnamenin açılma tarihi, davacının vasiyetnameyi öğrenme tarihi, iptal sebebinin öğrenildiği tarih ve davacının hak sahibi olduğunu öğrendiği tarih ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Dördüncü olarak tenkis ihtimali göz ardı edilmemelidir. Vasiyetnamenin iptali ispatlanamazsa, saklı pay ihlali varsa tenkis talebi gündeme gelebilir. Bu nedenle dava stratejisi çoğu dosyada iptal ve tenkis ihtimallerini birlikte değerlendirmelidir.

Son olarak, miras uyuşmazlıklarında vasiyetname dışındaki işlemler de incelenmelidir. Miras bırakan vasiyetname dışında sağlığında taşınmaz devri, bağış, banka işlemi veya şirket payı devri yapmış olabilir. Bu tür işlemler muris muvazaası, tenkis veya başka dava türlerinin konusunu oluşturabilir.

Sonuç

Vasiyetnamenin iptali davası, miras bırakanın son iradesinin hukuken geçerli şekilde açıklanıp açıklanmadığını inceleyen önemli bir miras hukuku davasıdır. Bu dava, miras paylaşımına duyulan genel memnuniyetsizlik üzerine değil; Türk Medeni Kanunu m. 557’de düzenlenen ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği sebeplerine dayanılarak açılır.

Vasiyetnamenin noterlikte düzenlenmiş olması, el yazısıyla yazılmış bulunması veya sulh hukuk mahkemesinde açılmış olması, iptal davası açılmasına engel değildir. Ancak davanın başarıya ulaşması için iptal sebebinin somut delillerle ortaya konulması, hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması, görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi ve dava stratejisinin tenkis ihtimaliyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Noterde düzenlenen vasiyetname iptal edilebilir mi?

Evet. Noterde düzenlenen resmî vasiyetname, kanuni şekle uygunluk bakımından güçlü bir belge niteliği taşır; ancak bu durum iptal davası açılamayacağı anlamına gelmez. Miras bırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücü yoksa, iradesi aldatma, korkutma veya zorlama ile sakatlanmışsa ya da resmî vasiyetnamenin şekil şartlarında eksiklik varsa iptal davası açılabilir.

Vasiyetnamenin iptali davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Türk Medeni Kanunu m. 559’a göre dava, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Ayrıca vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Vasiyetname iptal edilmezse tenkis davası açılabilir mi?

Evet. Vasiyetnamenin iptali için gerekli şartlar yoksa, fakat vasiyetname saklı paylı mirasçıların saklı payını ihlal ediyorsa tenkis davası gündeme gelir. Bu nedenle bazı dosyalarda iptal ve tenkis talepleri birlikte veya terditli şekilde değerlendirilmelidir.

Miras bırakanın yaşlı olması vasiyetnamenin iptali için yeterli midir?

Hayır. Yaşlılık tek başına vasiyetnamenin iptali sebebi değildir. İptal için miras bırakanın vasiyetname düzenlediği tarihte ayırt etme gücünün bulunmadığı veya iradesinin hukuken sakatlandığı somut delillerle ortaya konulmalıdır.

El yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için hangi şartlar gerekir?

El yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için metnin tamamının miras bırakanın el yazısıyla yazılması, tarih içermesi ve miras bırakan tarafından imzalanması gerekir. Bilgisayarda yazılan veya başkasına yazdırılan metnin sadece imzalanması, el yazılı vasiyetname için aranan şekil şartını karşılamaz.

Vasiyetnamenin iptali davasında hangi mahkeme görevlidir?

Vasiyetnamenin iptali davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise HMK m. 11 gereğince miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu yetki kesin yetkidir.

Vasiyetnamenin açılması iptal davası açılmasına engel olur mu?

Hayır. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılması, vasiyetnamenin geçerli olduğunu kesin olarak göstermez. İptal sebepleri varsa ilgililer süresi içinde ayrıca asliye hukuk mahkemesinde vasiyetnamenin iptali davası açabilir.

Vasiyetname tamamen mi iptal edilir, yoksa bazı hükümleri ayakta kalabilir mi?

Somut olaya göre vasiyetnamenin tamamı veya yalnızca belirli hükümleri iptal edilebilir. İptal sebebi tüm vasiyetnameyi etkiliyorsa tam iptal, yalnızca belirli bir kazandırmaya ilişkinse kısmi iptal gündeme gelir.

Vasiyetnamenin iptali, tenkis, muris muvazaası ve miras paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklarda sürecin doğru hukuki temelde yürütülmesi hak kaybını önler. Miras hukuku kapsamındaki uyuşmazlıklara ilişkin hukuki değerlendirme ve başvuru süreci hakkında bilgi almak için iletişim sayfamız üzerinden tarafımıza ulaşabilirsiniz.